به همين ترتيب عوارض گمركى اجناسى كه از طريق بندر عباس به كرمان مىرسد هفت و نيم درصد مىشود و از راه دورانى يزد نه درصد و اگر تجار انگليسى در مقصد باشند مبلغ اضافى بر پنج درصد پرداخت نمىشود . طرز عمل ديگر مأموران گمركى ايران اين است كه در بندر از پنج درصد كمتر عوارض گمركى بگيرند بدون آنكه ورقهء رسيد وجه تسليم نمايند و بنابراين عاطفهء برادرى خود را نسبت به شهرهاى ديگر ابراز مىدارند چون به آنها امكان مىدهند كه نه تنها بقيه پنج درصد را دريافت دارند بلكه گاهى دو برابر آن را وصول كنند . جاده‌هاى تجارت روس - بازرگانهاى انگليسى يا هند و انگليسى در شرايط سخت نامساعدى تلاش مىكنند . روس چهار جادهء تجارتى در اختيار دارد 1 . خط تفليس - تبريز - تهران 2 . خط رشت - تهران 3 . خط گز - استراباد - شاهرود 4 . خط عشق‌آباد - قوچان كه با خطوط آهن ماوراء بحر خزر مربوط است . خط چهارمى در واقع جانشين سه خط ديگر شده است و فقط 150 ميل طول دارد و در سراسر خط سير خود به صورت شاهراه حمل‌ونقل درآمده است كه در موقع مسافرتم از آن حدود شرحى راجع به آن ذكر شد « 1 » راجع به مزاياى عالى كه روس دارد احتياج به هيچ‌گونه وصف و بيان نيست و فقط از آن جهت ما قدرت رقابت با او را داريم كه قادر نيست اقلام عمدهء وارداتى را مانند چاى و نيل فراهم سازد و چون براى اينكه جنس انگليسى هنوز مرغوب‌تر است باز جاى تعجب نيست كه كنسول بريتانيا نظر خود را به شرح ذيل بيان مىكند : « واضح است كه با وجود خط آهن ماوراء بحر خزر كه از عشق‌آباد تا مشهد فقط 150 ميل است و ارتباط آسان اين دو شهر كه به زودى سنگ‌فرش عالى هم خواهد شد « 2 » ، اجناس انگليسى كه بايستى از درياها عبور و راه‌هاى خشكى

--> ( 1 ) - بعدا شنيدم ( مه 1891 ) كه چهارچرخه‌هاى بىفنر سنگين كه دو يا سه يا چهار اسب مىكشند به جاى قاطر و اسب در جادهء قوچان و مشهد به كار پرداخته‌اند . ( 2 ) - گمان مىكنم اين را درست نبرده باشند و اطمينان دارم اگر مقدم ( Mac Adam ) از گور برخيزد و او را به عشق‌آباد مشهد بياورند از اين همه تفاوت و فسادى كه به نام او بسته‌اند متحير خواهد گرديد .